Inloggen leeromgeving

Tekst logo global horse academy wit

Hittestress bij paarden herkennen en voorkomen

Hittestress ontstaat wanneer een paard meer warmte aanmaakt dan het kwijt kan raken. Het risico loopt op vanaf ongeveer 25 °C, en neemt sterk toe bij hoge luchtvochtigheid, weinig wind of felle zon. Vroege signalen zijn een snelle ademhaling, een verhoogde hartslag, sloomheid en minder eetlust. Je beperkt het risico met schaduw, onbeperkt vers water en rust tijdens de heetste uren. Moet een verhit paard afkoelen, dan is de meest effectieve methode simpel: blijf het overvloedig nat maken met koud water. Het oude advies om het water meteen af te schrapen blijkt volgens onderzoek niet nodig, en kost juist kostbare tijd.

Waarom juist het rustige weidepaard risico loopt

Veel mensen koppelen hitte aan het sportpaard dat hard werkt. Toch is het vaak het paard dat ‘alleen maar in de wei staat’ dat over het hoofd wordt gezien. Om dat te begrijpen, helpt het om te weten hoe een paard zijn warmte kwijtraakt: voornamelijk door te zweten en via de ademhaling. Werkt die afkoeling onvoldoende (bijvoorbeeld doordat de lucht warm en vochtig is) dan stapelt de warmte zich op.

Een paard reguleert warmte bovendien anders dan een mens. De temperatuur waarbij een paard zich het prettigst voelt en weinig moeite hoeft te doen om op temperatuur te blijven, ligt lager dan bij ons. Komt de omgeving daarboven, dan moet het lichaam actief gaan koelen. Daar komt bij dat een paard tijd nodig heeft om aan warmte te wennen; die gewenning duurt ongeveer twee tot drie weken. In ons klimaat is het vaak juist kort en plotseling warm. Die combinatie (geen gewenning, hoge luchtvochtigheid) verklaart waarom een onverwachte warme week meer problemen geeft dan een lange, geleidelijke zomer.

Hittestress paard (4)

De signalen leren lezen

Hittestress herken je het beste als je weet wat normaal is voor jouw paard. In rust ligt de hartslag doorgaans tussen 28 en 40 slagen per minuut, de ademhaling tussen 8 en 14 keer per minuut, en de lichaamstemperatuur rond 37 tot 38 °C. Het loont om deze waarden bij je eigen paard een keer in alle rust te meten, zodat je een afwijking sneller opmerkt. Let bij warm weer op de volgende signalen:

  • Een snelle, zware ademhaling, soms met opgetrokken neusvleugels
  • Een verhoogde hartslag, ook wanneer het paard niet beweegt
  • Sloomheid, slapte of stijve, trage bewegingen
  • Minder of geen eetlust en verminderde drinklust
  • Hevig zweten — of juist géén zweet meer, wat een ernstig alarmsignaal is
  • Bij voortschrijdende hitte: coördinatieproblemen, koliek of diarree
Wil je weten of een paard uitgedroogd is, dan geeft de huidplooi-test een eerste indruk: neem een plooi huid in de hals tussen je vingers en laat los. Veert de huid niet meteen terug maar blijft de plooi staan, dan wijst dat op uitdroging. Hou er rekening mee dat de inwendige temperatuur snel oploopt: rond 41 °C wordt de situatie levensbedreigend en treedt er schade aan organen op. Vroeg ingrijpen maakt hier het verschil.

Welke paarden extra aandacht vragen

Niet elk paard loopt evenveel risico. Extra alertheid is op zijn plaats bij:

  • Paarden met overgewicht, doordat de vetlaag warmte vasthoudt
  • Oudere paarden en paarden met PPID (de aandoening van Cushing), die minder goed reguleren
  • Paarden tijdens transport of zware training in de warmte
  • Donker gekleurde paarden in de volle zon
  • Paarden zonder toegang tot schaduw of voldoende drinkwater

Voorkomen: warmte beperken, afkoeling mogelijk maken

Preventie laat zich terugbrengen tot drie principes: beperk de warmtelast, maak afkoelen mogelijk en stem de inspanning af op de omstandigheden.

Voor de omgeving betekent dit: zorg voor onbeperkt vers, schoon drinkwater en ververs het meermaals per dag, want schoon en koel water nodigt meer uit tot drinken. Laat een paard overdag niet in de volle zon staan, maar bied schaduw of een goed geventileerde, koele stal. Waar dat kan, helpt extra luchtbeweging van een ventilator — zeker op vochtige dagen, omdat de natuurlijke afkoeling dan minder goed werkt.

Voor de inspanning geldt: vermijd intensieve training boven ongeveer 28 °C, helemaal bij hoge luchtvochtigheid. Verplaats een training naar de vroege ochtend of late avond en gun een paard na zware inspanning in de warmte ruim de tijd om te herstellen

Hittestress paard (3)

Afkoelen met koud water: wat het onderzoek leert

Rond het afkoelen van een verhit paard bestaat een hardnekkig misverstand. Veel mensen leren dat je een paard na het natspuiten meteen moet afschrapen, omdat het opgewarmde water anders als een isolerende laag zou werken en het paard juist warmer zou maken. Dat klopt niet, en het is goed onderzocht.

De gedachte berust op een verkeerd begrip van hoe warmte zich verplaatst. Koud water op een warm paard wordt zelf warmer, niet omdat het het paard opwarmt, maar omdat de warmte juist van het paard náár het water stroomt. Hoe groter het temperatuurverschil, hoe sneller die warmte-afgifte gaat. Het water dat warm aanvoelt, is dus het bewijs dat het paard warmte kwijtraakt, niet andersom.

Onderzoek bevestigt dit. Studies tonen aan dat doorgaan met koud water aanbrengen effectiever koelt dan stoppen om te schrapen; het schrapen leverde geen meetbaar extra koelend effect op. Praktisch gezien is de boodschap eenvoudig: blijf het paard overvloedig nat maken met koud water en verdeel dat over zoveel mogelijk lichaamsoppervlak. Het idee dat je je daarbij op specifieke plekken zoals de hals of de grote bloedvaten moet richten, klopt evenmin. Hoe meer huid je koelt, hoe sneller het paard afkoelt. Blijft een paard suf of warm aanvoelen, of twijfel je over het herstel, schakel dan altijd je dierenarts in.

Van begrijpen naar zelf beoordelen

Hittestress is een voorbeeld van een situatie waarin je signalen van je paard leren lezen het verschil maakt. In de online cursus basisbehoeften van paarden leer je de normaalwaarden en het gedrag van je paard kennen, zodat je een afwijking (of het nu hitte, pijn of ziekte betreft) eerder opmerkt en met vertrouwen handelt.

Veelgestelde vragen

Het risico loopt op vanaf ongeveer 25 °C, maar er is geen vast omslagpunt. Luchtvochtigheid, wind, zon en de conditie van het paard wegen net zo zwaar mee als het getal op de thermometer.
Nee. Onderzoek laat zien dat doorgaan met koud water aanbrengen effectiever koelt dan stoppen om te schrapen. Het idee dat achtergebleven water het paard heter maakt, is een ontkracht misverstand. Blijf overvloedig natmaken.

Bij alarmerende signalen zoals een lichaamstemperatuur richting 39°C, coördinatieproblemen, aanhoudende sloomheid of het stoppen met zweten. Twijfel je over het herstel van je paard, neem dan geen risico en bel je dierenarts.

Bronnen en onderzoek

  • Marlin, D. e.a. — FEI-onderzoek naar het koelen van paarden, opgezet rond de Olympische Spelen van Atlanta (1996); basis voor de huidige FEI-richtlijnen voor het managen van paarden onder warme omstandigheden.
  • Kang, H. e.a. (Universiteit van Queensland) — vergelijkend onderzoek naar koelmethoden, gepresenteerd op het Equine Science Society-symposium (2021): koud water aanbrengen zónder schrapen koelde effectiever dan mét schrapen.
  • Williamson, L. e.a. (1995), Equine Veterinary Journal — koud water over het hele lichaam verlicht milde tot matige inspanningshyperthermie snel onder warme, vochtige omstandigheden.
  • FEI — Guidelines / ‘Optimising Performance in a Challenging Climate’: koud water over zoveel mogelijk lichaamsoppervlak is de effectiefste koelmethode; schrapen of koelen op specifieke plekken biedt geen voordeel.
  • NVWA — Paardenwelzijn en ‘Wanneer is sprake van hittestress’ (de THI wordt voor paarden in de wei niet gebruikt wegens onvoldoende onderbouwing).
  • GD Diergezondheid — Hittestress paarden; FNRS — Voorkom hittestress bij extreme weersomstandigheden.
Logo Global Horse Academy, tekstvariant

Cursussen

  • Beoordeling en aankoop
  • Gezondheid, verzorging en preventie
  • Paardrijden en training
  • Stalbeheer en management
  • Voeding

Kennisbank

Populair

Tablet met afbeelding van een paard, illustratie van online paardenonderwijs
Basiszorg paard
Managementboek

Contact

Bedankt voor je aanmelding!

Gebruik de code hieronder bij je eerste bestelling en profiteer van een extra voordeel.

9ZPJNE28

Blijf op de hoogte van nieuwe kennis en cursussen

Meld je aan voor de nieuwsbrief en ontvang 15% korting op een online cursus naar keuze.